ZUS dla jednoosobowej działalności to dwie osobne rzeczy: składki społeczne (emerytalna, rentowa, chorobowa, wypadkowa, Fundusz Pracy) i składka zdrowotna. Pierwsze zależą od tego, na jakim etapie jest firma, druga — od formy opodatkowania. Poniżej wszystko, co trzeba wiedzieć w 2026, z kwotami orientacyjnymi.
Cztery etapy ZUS dla nowej firmy
- Ulga na start — 6 miesięcy bez składek społecznych; płacisz tylko zdrowotną. Warunek: pierwsza firma lub przerwa co najmniej 60 miesięcy, brak usług dla byłego pracodawcy.
- Preferencyjny ZUS — 24 miesiące składek od podstawy 30% minimalnego wynagrodzenia. W 2026 to około 450 zł miesięcznie bez chorobowego.
- Mały ZUS Plus — do 36 miesięcy w ciągu 60, jeśli przychód za poprzedni rok nie przekroczył 120 000 zł. Podstawa zależy od dochodu — składki od kilkuset do pełnej kwoty.
- Pełny ZUS — podstawa 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. W 2026 to około 1 800 zł miesięcznie składek społecznych z chorobowym.
Składka zdrowotna 2026 — według formy opodatkowania
| Forma | Jak liczona | Odliczenie |
|---|---|---|
| Skala | 9% dochodu, minimum 9% od 75% minimalnego wynagrodzenia | brak |
| Liniowy | 4,9% dochodu, to samo minimum | od dochodu, w limicie rocznym |
| Ryczałt | stała kwota wg progu przychodu: do 60 tys., do 300 tys., powyżej 300 tys. zł | 50% składki od przychodu |
| Karta podatkowa | 9% minimalnego wynagrodzenia | 19% składki od podatku |
Składkę zdrowotną płacisz od pierwszego dnia działalności — ulga na start jej nie obejmuje. Na skali i liniowym liczy się ją od dochodu z poprzedniego miesiąca, a po roku ZUS robi rozliczenie roczne: dopłatę lub zwrot.
Jak obliczyć składkę zdrowotną — przykłady
- Skala, dochód 8 000 zł miesięcznie: 9% × 8 000 = 720 zł.
- Liniowy, dochód 20 000 zł: 4,9% × 20 000 = 980 zł; część odliczysz od dochodu.
- Ryczałt, przychód roczny 150 000 zł: drugi próg — stała kwota około 700 zł miesięcznie, niezależnie od dochodu.
- Brak dochodu lub strata na skali: minimalna składka — około 315 zł.
Mały ZUS Plus — warunki i pułapki
Możesz z niego skorzystać, jeśli w poprzednim roku prowadziłeś działalność co najmniej 60 dni i przychód nie przekroczył 120 000 zł. Nie skorzystasz, jeśli w poprzednim roku byłeś na karcie podatkowej ze zwolnieniem z VAT, wykonujesz usługi dla byłego pracodawcy albo wykorzystałeś już 36 miesięcy w ostatnich 60. Zgłoszenie — do końca stycznia (kod 05 90 lub 05 92). Podstawę liczy się z dochodu za poprzedni rok podzielonego przez liczbę dni i pomnożonego przez 30, ze współczynnikiem 0,5 — nie mniej niż 30% minimalnego i nie więcej niż 60% przeciętnego wynagrodzenia.
Mały czy duży ZUS — co wybrać
Niższe składki to niższa przyszła emerytura i niższy zasiłek chorobowy — ale dla większości młodych firm oszczędność 1 300 zł miesięcznie jest ważniejsza. Jeśli planujesz urlop macierzyński, wyższa podstawa chorobowa przez co najmniej 12 miesięcy przed porodem podnosi zasiłek — to jeden z przypadków, gdy warto płacić więcej. Liczę to indywidualnie.
Terminy i formalności
- zgłoszenie do ZUS w 7 dni od startu: ZUS ZUA (pełne ubezpieczenie) lub ZUS ZZA (tylko zdrowotna — ulga na start, etat powyżej minimalnego),
- DRA i składki — do 20. dnia następnego miesiąca,
- zmiana kodu po zakończeniu ulgi — w 7 dni (ZWUA + ZUA),
- PEL — pełnomocnictwo dla biura do PUE ZUS.
Więcej o wyborze formy, od której zależy składka zdrowotna: ryczałt czy skala w 2026. ZUS i zdrowotną prowadzę w ramach księgowości JDG.