Składka zdrowotna to od 2022 roku drugi, obok podatku, koszt prowadzenia jednoosobowej działalności — i pierwszy, o który pytają nowi klienci. W 2026 liczy się ją inaczej na skali, inaczej na liniowym, a na ryczałcie w ogóle nie zależy od dochodu. Poniżej pokazuję, jak ją policzyć samodzielnie, z przykładami i pułapkami.
Trzy sposoby liczenia — zależnie od formy opodatkowania
| Forma | Podstawa | Stawka | Minimum miesięczne |
|---|---|---|---|
| Skala podatkowa | dochód z poprzedniego miesiąca | 9% | 9% od 75% minimalnego wynagrodzenia — około 325 zł |
| Podatek liniowy | dochód z poprzedniego miesiąca | 4,9% | to samo minimum, około 325 zł |
| Ryczałt | próg przychodu rocznego | stała kwota | trzy progi: do 60 tys., do 300 tys., powyżej 300 tys. zł |
Kluczowa różnica: na skali i liniowym składka rośnie razem z zarobkami, na ryczałcie jest przewidywalna, ale nie spada, gdy masz gorszy miesiąc.
Skala podatkowa — 9% dochodu
Dochód to przychód minus koszty uzyskania przychodu i minus zapłacone w danym miesiącu składki społeczne (emerytalna, rentowa, chorobowa, wypadkowa). Składkę za dany miesiąc liczysz od dochodu z miesiąca poprzedniego, więc w styczniu płacisz od dochodu grudniowego.
Przykład. Marzec: przychód 15 000 zł, koszty 4 000 zł, składki społeczne 1 800 zł. Dochód = 9 200 zł. Składka zdrowotna za kwiecień = 9% × 9 200 = 828 zł.
Jeśli w miesiącu masz stratę, płacisz minimum. Na skali składki zdrowotnej nie odliczysz ani od dochodu, ani od podatku — to czysty koszt.
Podatek liniowy — 4,9% dochodu
Ta sama podstawa, niższa stawka. Dodatkowo część zapłaconej składki możesz zaliczyć do kosztów lub odliczyć od dochodu — w 2026 obowiązuje roczny limit tego odliczenia (kwota jest co roku aktualizowana w obwieszczeniu ministra finansów). Przy dochodzie 20 000 zł miesięcznie składka wynosi 980 zł, a realny koszt po odliczeniu jest o kilkanaście procent niższy.
Ryczałt — stała kwota według progu przychodu
Na ryczałcie podstawą jest procent przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z czwartego kwartału poprzedniego roku: 60% dla przychodu do 60 000 zł, 100% do 300 000 zł i 180% powyżej. Składka to 9% tej podstawy. Orientacyjnie w 2026: około 460 zł, około 770 zł i około 1 390 zł miesięcznie. Połowę zapłaconej składki odliczysz od przychodu.
Przychód liczy się narastająco od początku roku. Gdy w lipcu przekroczysz 60 000 zł, od tego miesiąca płacisz wyższą składkę, a po zakończeniu roku ZUS dolicza różnicę za miesiące styczeń–czerwiec. To najczęstsze zaskoczenie ryczałtowców — warto je zaplanować w budżecie.
Rozliczenie roczne składki zdrowotnej
Po zakończeniu roku, w deklaracji za kwiecień (do 20 maja), ZUS porównuje sumę składek zapłaconych w ciągu roku z tym, ile wynikało z rocznego dochodu lub przychodu. Wynik to dopłata albo nadpłata. Nadpłatę zwraca na wniosek złożony przez PUE ZUS — zwykle w ciągu trzech miesięcy. Na ryczałcie rozliczenie roczne robi się według sumy przychodu, więc może się okazać, że cały rok płaciłeś za mało.
Jak obniżyć składkę zdrowotną legalnie
- Zmień formę opodatkowania — przy wysokim dochodzie i niskich kosztach ryczałt daje stałą składkę zamiast 9% od wszystkiego. Zmiana raz w roku, do 20 lutego.
- Zaliczaj koszty na bieżąco — na skali i liniowym każde 1 000 zł kosztów to 90 zł (lub 49 zł) mniej składki.
- Sprzedaż środka trwałego — od 2025 przychód ze sprzedaży samochodu czy sprzętu można wyłączyć z podstawy składki, jeśli nie zaliczysz do kosztów niezamortyzowanej części.
- Umowa o pracę obok firmy — przy etacie z pensją do minimalnej i JDG na ryczałcie lub liniowym składki z firmy nie płacisz.
Terminy i formalności
Składkę wykazujesz w ZUS DRA i płacisz do 20. dnia następnego miesiąca. Na skali i liniowym w DRA podajesz kwotę dochodu — to na jej podstawie ZUS liczy składkę. Błąd w DRA to błąd w składce, dlatego w księgowości JDG deklaracje ZUS wysyłam sama, po zamknięciu miesiąca.
Jeśli zastanawiasz się, która forma da niższą składkę i podatek razem, przeczytaj porównanie ryczałt czy skala w 2026 — albo po prostu przyślij mi przychody i koszty z ostatnich miesięcy, policzę wszystkie trzy warianty.
Najczęstsze pytania
Czy składkę zdrowotną płacę, gdy firma ma stratę?
Tak. Na skali i liniowym przy stracie lub zerowym dochodzie płacisz składkę minimalną — 9% od 75% minimalnego wynagrodzenia, około 325 zł miesięcznie. Na ryczałcie płacisz kwotę z progu, w którym jesteś, niezależnie od wyniku.
Czy mogę odliczyć składkę zdrowotną od podatku?
Na skali nie. Na liniowym możesz zaliczyć ją do kosztów lub odliczyć od dochodu w rocznym limicie. Na ryczałcie odliczasz 50% zapłaconej składki od przychodu. Na karcie podatkowej — 19% składki od podatku.
Co się stanie, jeśli w DRA podam zły dochód?
ZUS naliczy składkę od podanej kwoty. Zaniżenie wychodzi przy rozliczeniu rocznym jako dopłata z odsetkami; zawyżenie — jako nadpłata do zwrotu na wniosek. Korektę DRA można złożyć w każdej chwili, ale prościej pilnować kwot co miesiąc.