Jeśli otworzyłeś lub planujesz otworzyć jednoosobową działalność gospodarczą, będziesz mieć do czynienia z trzema rzeczami: PIT, ZUS i VAT. Poniżej wyjaśniam, czym są, ile i kiedy trzeba płacić w 2026 roku — prostymi słowami i na liczbach.
PIT — podatek dochodowy przedsiębiorcy
PIT płaci każdy, kto prowadzi JDG. Formę opodatkowania wybierasz przy rejestracji i możesz ją zmienić raz w roku (do 20 lutego). Masz trzy warianty:
- Ryczałt — podatek od przychodu, bez odliczania kosztów. Stawka zależy od rodzaju działalności: 12% dla IT, 8,5% dla większości usług, 14% dla lekarzy, 5,5% dla budownictwa i transportu, 3% dla handlu.
- Skala podatkowa — 12% od dochodu (przychód minus koszty) do 120 000 zł rocznie i 32% powyżej. Jest kwota wolna od podatku 30 000 zł, ulga na dzieci i wspólne rozliczenie z małżonkiem.
- Podatek liniowy — 19% od dochodu bez względu na jego wysokość. Bez kwoty wolnej; opłaca się przy dochodzie powyżej około 150 000 zł rocznie.
Zaliczki na PIT płacisz do 20. dnia następnego miesiąca (albo kwartalnie). Zeznanie roczne składasz do 30 kwietnia: PIT-28 na ryczałcie, PIT-36 na skali, PIT-36L na liniowym. Księgowość na ryczałcie i na KPiR (podatkowej księdze przychodów i rozchodów) kosztuje w DIROS tyle samo — 350 zł netto miesięcznie, więc formę wybieramy wyłącznie według tego, gdzie podatek będzie niższy.
ZUS — składki społeczne i składka zdrowotna
ZUS w JDG składa się z dwóch części: składek społecznych (emerytalnej, rentowej, wypadkowej) i składki zdrowotnej. Nowa firma ma do dyspozycji ulgi:
- Ulga na start — pierwsze 6 miesięcy bez składek społecznych. Płacisz tylko składkę zdrowotną.
- Preferencyjny ZUS — kolejne 24 miesiące składki od 30% minimalnego wynagrodzenia zamiast od 60% przeciętnego. To mniej więcej 450 zł miesięcznie zamiast ponad 1 700 zł.
- Mały ZUS Plus — po ulgach, jeśli przychód za rok nie przekroczył 120 000 zł: składki od faktycznego dochodu.
Składka zdrowotna zależy od formy opodatkowania. Na ryczałcie to stała kwota według jednego z trzech progów rocznego przychodu (do 60 000 zł, do 300 000 zł, powyżej 300 000 zł) — od początku roku wiesz, ile zapłacisz. Na skali wynosi 9% dochodu, na liniowym 4,9%. ZUS za JDG płacisz do 20. dnia następnego miesiąca.
VAT — kiedy jest potrzebny, a kiedy nie
VAT nie jest obowiązkowy dla każdej JDG. Jeśli roczny przychód nie przekracza 240 000 zł, możesz korzystać ze zwolnienia podmiotowego — wystawiać faktury bez VAT i nie składać deklaracji. Wyjątek stanowią niektóre rodzaje działalności (usługi prawnicze, doradcze, jubilerskie), w których zwolnienie nie przysługuje.
Kiedy warto zarejestrować się dobrowolnie: gdy Twoi klienci to firmy będące podatnikami VAT (opłaca im się odliczyć Twój VAT), gdy pracujesz z klientami z UE (potrzebny numer VAT-UE) albo gdy kupujesz dużo sprzętu i chcesz odzyskać VAT od zakupów. Stawka podstawowa to 23%, plik JPK_V7 składa się do 25. dnia następnego miesiąca.
KSeF — e-faktury obowiązkowe od 2026
Od 1 lutego 2026 duże firmy, a od 1 kwietnia 2026 wszyscy przedsiębiorcy, także zwolnieni z VAT, wystawiają faktury dla firm w państwowym systemie KSeF. Do 31 grudnia 2026 trwa okres bez kar, sankcje obowiązują od 2027 roku. Do logowania potrzebny jest Profil Zaufany. Dotyczy to tylko faktur dla firm: paragony i faktury dla osób prywatnych możesz wystawiać po staremu. Jak przygotować się do systemu, opisuję na stronie wdrożenie KSeF.
Miesięczny kalendarz przedsiębiorcy
- do 7. dnia — przekazanie dokumentów księgowej (faktury sprzedaży i zakupu),
- do 20. dnia — ZUS i zaliczka na PIT (lub ryczałt),
- do 25. dnia — VAT i JPK_V7, jeśli jesteś podatnikiem VAT,
- do 30 kwietnia — roczne zeznanie PIT,
- do 20 lutego — zmiana formy opodatkowania, jeśli jest potrzebna.
Przykład: specjalista IT na B2B, 15 000 zł miesięcznie
Przychód 180 000 zł rocznie, koszty minimalne. Na ryczałcie 12%: podatek 21 600 zł rocznie, składka zdrowotna w drugim progu — stała, około 8 500 zł rocznie. Na skali: dochód około 170 000 zł, podatek około 30 000 zł (12% do 120 000 i 32% powyżej, minus kwota wolna) plus 9% składki zdrowotnej — ponad 15 000 zł. Różnica to ponad 15 000 zł rocznie na korzyść ryczałtu. W handlu z wysokimi kosztami obraz będzie odwrotny — dlatego każdy przypadek liczę osobno. Więcej porównań znajdziesz w artykule ryczałt czy skala w 2026.
Co dalej
Jeśli dopiero planujesz otwarcie firmy — zobacz, jak wygląda założenie działalności krok po kroku. Jeśli firma już działa, a formę opodatkowania wybierałeś „na oko” — umów się na bezpłatną rozmowę, a policzę ryczałt i KPiR na Twoich liczbach. Ceny obsługi: księgowość JDG.
Najczęstsze pytania
Kiedy mogę zmienić formę opodatkowania JDG?
Raz w roku, do 20 lutego. Formę wybierasz przy rejestracji firmy, a później zmieniasz ją w tym terminie, jeśli inna forma da niższy podatek.
Czy każda JDG musi płacić VAT?
Nie. Przy rocznym przychodzie do 240 000 zł możesz korzystać ze zwolnienia podmiotowego i wystawiać faktury bez VAT. Wyjątkiem są niektóre branże, np. usługi prawnicze, doradcze i jubilerskie, w których zwolnienie nie przysługuje.
Ile płaci się ZUS na początku działalności?
Przez pierwsze 6 miesięcy (ulga na start) płacisz tylko składkę zdrowotną. Przez kolejne 24 miesiące obowiązuje preferencyjny ZUS — około 450 zł miesięcznie składek społecznych zamiast ponad 1 700 zł. Potem, przy przychodzie do 120 000 zł rocznie, możesz przejść na Mały ZUS Plus.